Hoewel thuiswerken in Nederland, met zijn uitgebreide dienstensector en fijnmazige, hoogwaardige infrastructuur, gangbaarder is dan in veel omringende landen, was tot de noodzaak zich voordeed met het nieuwe coronavirus, structureel werken op afstand voor de meeste bedrijven en instellingen niet gangbaar of werd zelfs actief vermeden. Toch bleek de overstap verre van onmogelijk. Zoals een van de mensen die we spraken voor deze special stelde: onder druk wordt alles vloeibaar. Bedrijven, maar ook scholen en zelfs alarmdiensten slaagden erin om in (soms zeer) korte tijd thuiswerkplekken voor medewerkers te realiseren. Hoewel soms enig water bij de wijn noodzakelijk was, kon dit veelal ook met de nodige waarborgen op het gebied van security. Binnen een week bleken zelfs hele grote organisaties in staat de dagelijkse processen middels werken op afstand doorgang te kunnen laten vinden.

Waar velen aanvankelijk hoopten dat de ‘intelligente lockdown’ van korte duur zou zijn, zijn inmiddels de eerste paar mogelijke momenten voor versoepeling of opheffing verstreken - 6 en 28 april werden voornamelijk nieuwe maatregelen aangekondigd. Ook wanneer begin mei een kleine versoepeling mogelijk wordt met het openstellen van basisscholen, zullen de meeste werknemers niet verder forenzen dan keukentafel of thuiskantoor.

Dat maakt het noodzakelijk om goed stil te staan bij de inrichting van de thuiswerkplek, want alles duidt erop dat deze voor velen vooralsnog de plaats is waar beeldschermwerk wordt verricht. 

De aanvankelijke aankondiging medio maart veroorzaakte een een run op de meest noodzakelijke apparatuur, waaronder webcams en monitoren. Logisch, want hoewel een laptop in meer dan 80 procent van Nederlandse huishoudens aanwezig is, maakt een laptop alleen nog geen goede werkplek. In een kantooromgeving staat men daar amper bij stil, want daar is doorgaans alles aanwezig om een werkdag lang op verantwoorde wijze te werken. 

Na een paar weken beeldschermwerk aan de keukentafel thuis zal overduidelijk zijn dat een laptop alleen niet volstaat: het toetsenbord ligt te hoog, een touchpad is minder snel en nauwkeurig voor het bedienen van de cursor dan een muis en het scherm is te klein en staat te laag, waardoor je je er te veel naar toe buigt. 

Veel mensen investeerden in de eerste weken van de coronamaatregelen al in hulpmiddelen om het thuiswerken comfortabeler te maken, al dan niet met steun van de werkgever. Het zorgde ervoor dat webcams sterk in prijs stegen en nog altijd slecht verkrijgbaar zijn, terwijl monitorleveranciers naar eigen zeggen het einde van hun lokale voorraden in zicht zagen komen. 

Voor wie daar nog mee heeft gewacht, hebben we in deze special de nodige aandacht besteed aan tips over waarop te letten bij aanschaf van randapparatuur. Daarnaast gaan we in op de inrichting van een ergonomische werkplek, want die spreekwoordelijke keukentafel is niet toereikend voor de lange periode waarin velen van ons zullen moeten thuiswerken.

Alles wijst erop dat werken op afstand ook na het wegzakken van de onmiddellijke dreiging van het nieuwe coronavirus een blijvend onderdeel zal zijn van het werkproces van miljoenen werknemers. Waar tot dusver sprake was van grote terughoudendheid bij veel organisaties om werknemers structureel op afstand te laten werken, zijn als gevolg van deze periode van noodgedwongen thuiswerken de mogelijkheden en voordelen duidelijker dan ooit geworden. Voor velen is het overslaan van het dagelijkse forenzen een bron van rust, en zorgt thuiswerken voor een hogere mate van productiviteit, dankzij meer focus en minder afleiding. Voor noodzakelijke communicatie en interactie is een weelde aan tools beschikbaar.

Dat wil niet zeggen dat de kantoorgebouwen kunnen worden afgebroken, en niet alleen vanwege de noodzaak bedrijfskritische en vertrouwelijke activiteiten in een gecontroleerde omgeving te laten plaatsvinden. Ook veel werknemers blijken het contact in persoon met collega’s te missen, en hoe goed de diverse videoconferencing toepassingen ook zijn, een volledige vervanger voor een spontaan gesprek op de werkvloer lijken ze niet te kunnen bieden. Het heeft er alle schijn van dat de toekomst voor velen een mix zal zijn van aanwezigheid op de bedrijfsvloer en werken op afstand. Voor dat laatste bieden we in dit deel van de special de nodige tips. Op het eerste komen we elders in de toekomst zeker terug.